Ocena ratingowa to opinia niezależnej, wyspecjalizowanej instytucji, która określa wiarygodność kredytową podmiotów: przedsiębiorstw, instytucji finansowych, funduszy, samorządów oraz państw. W praktyce stanowi miarę ryzyka inwestycji w papiery dłużne emitenta i prawdopodobieństwa jego niewypłacalności.
Rating definiuje się jako ocenę ryzyka, na jakie naraża się pożyczający pieniądze, oraz szansę na terminową spłatę długu. W świecie inwestycji rating stał się podstawowym wskaźnikiem oceny instrumentów dłużnych.
Kto przyznaje oceny ratingowe?
Główne agencje ratingowe
Oceny ratingowe przyznają wyspecjalizowane firmy – agencje ratingowe i instytucje gwarancyjne. W globalnym systemie finansowym dominują trzy największe podmioty, zwane „Wielką Trójką”:
- Fitch Ratings – globalna agencja ratingowa założona w 1913 roku w Nowym Jorku;
- Moody’s Investors Service – jedna z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych firm oceniających ryzyko kredytowe;
- S&P Global Ratings – międzynarodowa agencja publikująca ratingi i analizy ryzyka dla rynków na całym świecie.
Fitch Ratings, założona w 1913 roku, miała znaczący wpływ na kształtowanie współczesnych standardów ratingowych. Jej założyciel, John Knowles Fitch, przekształcił rodzinną drukarnię w wydawnictwo statystyk finansowych, a następnie opracował system oceny zdolności kredytowej firm, który stał się powszechnie stosowany.
Ocenę wiarygodności kredytowej może przeprowadzić także instytucja finansowa (np. bank) – w trybie wewnętrznym i poufnym.
Alternatywne źródła oceny
Ratingi są sporządzane na wniosek podmiotu (ratingi zlecone) lub z inicjatywy agencji. W pierwszym przypadku ocena opiera się na szczegółowych, także niepublikowanych danych przekazanych przez oceniany podmiot. W drugim – wyłącznie na publicznie dostępnych informacjach, które agencja gromadzi samodzielnie.
Proces przyznawania oceny ratingowej
Nadanie ratingu wymaga dogłębnej analizy sytuacji finansowej i ryzyk mogących utrudnić obsługę oraz spłatę długu. Agencje badają m.in. stabilność przepływów pieniężnych, strukturę zadłużenia, otoczenie rynkowe i ładu korporacyjnego.
Proces oceny najczęściej przebiega w trzech etapach:
- Wstępna opinia – przygotowana na bazie przekazanych materiałów (np. sprawozdań finansowych) i wstępnych analiz;
- Szczegółowa opinia – obejmuje ocenę kredytów i pożyczek, projekcje finansowe na kolejne lata oraz dokumenty takie jak prospekty emisyjne;
- Ostateczna ocena komitetu – po dyskusji ekspertów i zarządu ocenianego podmiotu rating trafia na komitet ratingowy, który zatwierdza finalną ocenę; decyzja jest przekazywana podmiotowi, a w razie braku zastrzeżeń – publikowana.
Wymogi dotyczące wieloagencyjnych ocen
W odniesieniu do wybranych instrumentów (np. sekurytyzacji) przepisy mogą wymagać, aby rating kredytowy został zlecony co najmniej dwóm niezależnym agencjom. Każda z nich przedstawia własną, odrębną ocenę.
Zawartość informacyjna oceny ratingowej
Dwa aspekty ratingowania
Ocena zdolności kredytowej jednostki – wskazuje ogólną zdolność do obsługi i spłaty zadłużenia.
Ocena dotycząca konkretnej emisji – dotyczy możliwości spłaty określonego długu lub wybranej klasy zobowiązań.
Horyzont czasowy oceny
Ratingi przedsiębiorstw są nadawane w horyzoncie krótkoterminowym (do 12 miesięcy) i długoterminowym (powyżej 12 miesięcy), w zależności od rodzaju ocenianych zobowiązań.
Skala ocen ratingowych
Podstawowa klasyfikacja
Oceny grupuje się literowo, z dodatkowymi znakami „+”/„–” i/lub cyframi, co zwiększa precyzję poziomu ryzyka. Liczba klas zależy od agencji i zwykle obejmuje około 20 poziomów.
Znaczenie najwyższej oceny
AAA (Aaa w Moody’s) to najwyższa możliwa ocena. Wskazuje ona wyjątkowo wysoką zdolność do regulowania zobowiązań.
Podział na klasy inwestycyjne
Ratingi dzieli się na dwie główne kategorie: inwestycyjną (wyższą) i spekulacyjną (niższą), zarówno dla waluty krajowej, jak i zagranicznej. Dla orientacji w najczęściej spotykanych zakresach ocen służy poniższe zestawienie:
| Klasa / zakres | S&P / Fitch | Moody’s | Opis |
|---|---|---|---|
| Najwyższa ocena | AAA | Aaa | wyjątkowo niskie ryzyko kredytowe |
| Inwestycyjna | od AA+ do BBB- | od Aa1 do Baa3 | wysoka do umiarkowanej wiarygodności |
| Spekulacyjna | od BB+ do C | od Ba1 do C | podwyższone ryzyko niewypłacalności |
| Default (niewykonanie) | D | C | trwałe niewywiązywanie się ze zobowiązań |
Monitoring i aktualizacja ocen
Rating nie jest nadawany raz na zawsze. Agencje stale monitorują sytuację podmiotu i w razie potrzeby modyfikują ocenę, aby odzwierciedlała zmiany warunków rynkowych i kondycji finansowej.
Znaczenie ratingu dla rynku finansowego
Rating zwiększa zaufanie do podmiotu i jest kluczowym elementem procesu decyzyjnego inwestorów. Wprost wskazuje on poziom ryzyka niewykonania zobowiązań (w całości lub w części).
Publiczne ratingi publikuje się w sposób zapewniający szeroki, nieograniczony dostęp – dzięki temu mogą być dystrybuowane przez media i zewnętrzne serwisy informacyjne.
