Standard rachunku kosztów to podsystem informacyjny w ramach rachunkowości, który dostarcza właścicielom i kadrze zarządzającej wiarygodnych danych o ponoszonych kosztach.
Jego celem jest ujednolicenie rozliczeń między świadczeniodawcami (m.in. szpitalami i przychodniami) a Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ).
W Polsce obowiązek wdrożenia standardu jest powiązany z działalnością medyczną finansowaną ze środków publicznych. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 października 2020 roku określiło wymagania wobec świadczeniodawców, a przepisy te obowiązują od 1 stycznia 2021 roku.
Zakres obowiązkowego stosowania
Obowiązek prowadzenia standardu rachunku kosztów dotyczy podmiotów, które zawarły umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Nie wszystkie podmioty medyczne są jednak zobligowane w identycznym zakresie. W praktyce zakres obowiązków można streścić następująco:
- Podmioty z umową z NFZ – objęte obowiązkiem stosowania standardu rachunku kosztów;
- Świadczeniodawcy wyłącznie w zakresie POZ – wyłączeni z obowiązku wdrożenia standardu;
- Placówki mieszane (POZ + inne świadczenia) – zobowiązane do wdrożenia standardu, mimo że część działalności (POZ) jest z niego wyłączona.
Aktualnie prowadzenie księgowości według opisanego standardu realizuje kilka tysięcy podmiotów medycznych.
Cele wdrażania standardu
Cele wprowadzenia standardu rachunku kosztów obejmują potrzeby zewnętrzne i wewnętrzne organizacji.
Cele wewnętrzne
Cele wewnętrzne to korzyści bezpośrednio dla podmiotu stosującego standard. Obejmują one przede wszystkim:
- Uproszczenia organizacyjne – uporządkowaną klasyfikację kosztów i spójne definicje miejsc ich powstawania;
- Ułatwione raportowanie – szybsze tworzenie raportów i ocenę rentowności poszczególnych komórek (OPK);
- Wiarygodną kalkulację kosztów – dokładne wyliczanie kosztów jednostek pomocniczych, procedur oraz kosztów pośrednich;
- Lepsze decyzje zarządcze – podejmowanie trafniejszych decyzji opartych na rzetelnych danych.
Praktyczne stosowanie w zarządzaniu szpitalami
Wdrożenie standardu w szpitalach zapewnia szczegółową widoczność kosztów na różnych poziomach organizacyjnych.
Placówka uzyskuje wgląd w koszty działalności pomocniczej (medycznej i niemedycznej) oraz koszty generowane przez poszczególne komórki organizacyjne (OPK) – proceduralne i zarządcze. Po alokacji kosztów szpital widzi rzeczywiste koszty oddziałów i poradni, a wycena procedur realizowanych przez jednostki proceduralne umożliwia optymalizowanie ich kosztów.
Korzyści dla zarządzania i decyzji biznesowych
Standard rachunku kosztów upraszcza analizę zarówno działalności podstawowej, jak i komórek pomocniczych, ułatwiając podejmowanie decyzji zarządczych. Dane pozyskane dzięki standardowi są też podstawą do bardziej zaawansowanych analiz.
Z informacji tych mogą korzystać właściciele, dyrekcja i kierownicy podmiotu w celu:
- Oceny rentowności jednostek – identyfikacji najbardziej i najmniej dochodowych obszarów działalności;
- Analizy działalności finansowanej publicznie – monitorowania kosztów świadczeń rozliczanych z NFZ;
- Analizy działalności komercyjnej – oceny opłacalności usług poza kontraktem z NFZ.
Wskazówki dla personelu
Wdrożenie standardu rachunku kosztów pozwala wskazać personelowi, jak korzystać z zasobów szpitalnych nie tylko zgodnie z wiedzą medyczną, lecz także z rachunkiem ekonomicznym. Skutkiem jest bardziej świadome podejście do wydatków i efektywniejsze wykorzystanie potencjału organizacyjnego.
Znaczenie dla szpitali działających komercyjnie
Dla szpitali funkcjonujących jako spółki kapitałowe i pobierających opłaty za świadczenia komercyjne standard rachunku kosztów umożliwia rzetelne skalkulowanie właściwej ceny za usługi. To kluczowy warunek utrzymania konkurencyjności na rynku usług medycznych.
Perspektywy zmian w ochronie zdrowia
Standard rachunku kosztów ma znaczenie także w kontekście nadchodzących zmian, w tym kategoryzacji i akredytacji szpitali. Dokładne śledzenie kosztów staje się podstawą ewolucji systemu zdrowotnego i tworzenia mierzalnych standardów funkcjonowania placówek.
